United Airlines'a Aşı Politikası Nedeniyle Toplu Dava: Federal Mahkeme Yolu Açtı
Dallas, Teksas – ABD Beşinci Temyiz Mahkemesi, United Airlines'ın COVID-19 aşı muafiyeti politikası nedeniyle dini ayrımcılık iddiasıyla açılan toplu davaya yeşil ışık yaktı. Bu karar, havayolu şirketinin 2021'deki aşı zorunluluğu sırasında dini gerekçelerle muafiyet talep eden ancak ücretsiz izne çıkarılan binlerce çalışanını etkileyebilir.
9 Mart 2026 tarihinde alınan bu karar, 2021'den beri mahkemelerde süregelen davanın seyrini değiştirecek nitelikte. Temyiz Mahkemesi, United Airlines'ın herhangi bir suçlu bulmadığını, ancak davacı çalışanların iddialarını toplu dava olarak sürdürmelerinin önünü açtığını belirtti. Bu gelişme, United Airlines'ın aşı muafiyeti taleplerini nasıl ele aldığına dair önemli soru işaretleri doğuruyor.
Dava Nasıl Başladı?
Anlaşmazlık, United Airlines'ın Ağustos 2021'de tüm ABD'deki çalışanları için şirket genelinde bir aşı zorunluluğu getirmesiyle başladı. Dini veya tıbbi nedenlerle aşı olamayan çalışanlara muafiyet başvurusunda bulunma hakkı tanındı. Yaklaşık 5.900 çalışan muafiyet başvurusunda bulundu ve bunların 4.000'den fazlası onaylandı.
Ancak, davacı çalışanlara göre sorun, muafiyet onayından sonra şirketin attığı adımlarda ortaya çıktı. United'ın başlangıçtaki planı, muafiyet alan tüm çalışanları pandemi yeterince hafifleyene kadar süresiz ücretsiz izne çıkarmaktı. Müşteriyle doğrudan teması olmayan çalışanlar (mekanikerler ve yer hizmetleri personeli gibi) için havayolu, maske takma ve test şartıyla çalışmaya devam etmelerine izin vererek politikasını değiştirdi. Ancak pilotlar, kabin görevlileri ve kamuoyuyla düzenli temas halinde olan diğer pozisyonlardaki müşteriyle yüz yüze çalışanlar için politika değişmedi. Kasım 2021'den itibaren toplamda 2.200'den fazla çalışan ücretsiz izne çıkarıldı. Bu çalışanlara şirket içinde müşteriyle teması olmayan alternatif pozisyonlara başvurma fırsatı verildi, ancak mevcut görevlerinde kalamadılar.
Çalışanların İddiaları ve Mahkemenin Kararı
Davacı çalışanlar, United'ın daha az radikal bir seçeneğin işe yarayıp yaramayacağını hiçbir zaman ciddi olarak değerlendirmediğini savundu. Müşteriyle teması olmayan çalışanların maske ve testle pandemi sürecini atlatmalarına izin verilirken, müşteriyle teması olanların neden ücretsiz izne gönderildiği sorusu davanın temelini oluşturdu.
Temyiz mahkemesi bu soruyu doğrudan yanıtlamadı; bu, bir jürinin karar vermesi gereken bir konu. Ancak mahkeme, bu sorunun, dini gerekçelerle muafiyet isteyen bu gruptaki tüm çalışanlar adına, tek tek değil, toplu olarak sorulmaya değer olduğuna hükmetti. Mahkeme, dini muafiyet alan ve ücretsiz izne çıkarılan müşteriyle yüz yüze çalışanlardan oluşan bir sınıfı onayladı. Tıbbi muafiyet talep eden çalışanlar bu sınıfa dahil edilmedi, zira mahkeme onların taleplerinin daha bireysel bir inceleme gerektirdiğini belirtti.
Toplu Davanın Önemi ve İşverenler İçin Dersler
Bu ayrım son derece önemli. Bir işyeri politikasının geniş bir çalışan grubunu aynı şekilde etkilemesi durumunda, toplu dava, çalışanların iddialarını ayrı ayrı dava açmak yerine tek bir davada birleştirmelerine olanak tanır. United için bu, tek bir davanın tüm gruba karşı sorumluluğunu belirleyebileceği anlamına geliyor. Kayıp ücretler, ek zararlar ve muhtemelen cezai tazminatları kapsayan potansiyel maliyetler oldukça yüksek.
Mahkeme ayrıca, yasanın işverenlerden gerçekte ne talep ettiğine dair net bir yorumda bulundu. Medeni Haklar Yasası'nın VII. Başlığı uyarınca, dini muafiyet talebi alan bir şirket, sadece tercih ettiği çözümü sunup geçemez. Mevcut tüm alternatifleri aktif olarak değerlendirmeli ve ancak her seçeneğin genel iş üzerinde önemli bir yük oluşturacağı sonucuna vardıktan sonra bir talebi reddetmelidir. Bu durumda, United, işgücünün bir kısmı için maske takma ve test uygulamasının işe yaradığını zaten göstermişti. Bu durum, aynı yaklaşımın diğer bir kısım için işe yaramayacağını savunmayı önemli ölçüde zorlaştırdı.
İnsan Kaynakları profesyonelleri için bu karardan çıkarılacak belki de en önemli ders şudur: Bir şirketin işin bir kısmında aldığı uyum kararları, başka bir kısımda kendisine karşı kullanılabilir. Bir politika bazı çalışanlar için işe yarıyorsa, aynı politikanın diğerleri için başarısız olacağını iddia etmenin çıtası yüksektir.
Karar aynı zamanda, tek tip politikaların tek tip risk taşıdığına dair net bir hatırlatmadır. Bir işveren, her muafiyet talebine aynı yanıtı uyguladığında – aynı ücretsiz izin, aynı koşullar, etkilenen her çalışan için – bu sadece bir İK kararı değildir. Potansiyel olarak bir toplu dava için zemin hazırlıyor olabilir.
United Airlines henüz herhangi bir şeyden sorumlu bulunmadı. Dava şimdi Teksas'taki bölge mahkemesine geri dönecek ve esas mücadele orada başlayacak. Ancak, ücretsiz izne çıkarılan binlerce çalışan arasındaki dini muafiyet talep edenler için bu mücadelenin kapısı artık sağlam bir şekilde açık.
Sıkça Sorulan Sorular
United Airlines'a açılan davanın temel nedeni nedir?
Dava, United Airlines'ın COVID-19 aşı zorunluluğu sırasında dini gerekçelerle muafiyet talep eden ancak müşteriyle teması olan pozisyonlardaki çalışanlarını ücretsiz izne çıkarması ve daha az kısıtlayıcı alternatifleri yeterince değerlendirmemesi iddiasına dayanmaktadır.
Temyiz Mahkemesi kararı ne anlama geliyor?
Hakimler, United Airlines'ın herhangi bir suçlu bulmadı, ancak dini muafiyet talep eden müşteriyle yüz yüze çalışanların iddialarını toplu dava olarak sürdürmelerinin önünü açtı. Bu, davanın tek tek değil, bir bütün olarak ele alınacağı anlamına geliyor.
Toplu dava ne gibi sonuçlar doğurabilir?
Eğer United Airlines aleyhine karar verilirse, şirket kayıp ücretler, ek zararlar ve muhtemelen cezai tazminatlar dahil olmak üzere binlerce çalışana önemli miktarda tazminat ödemek zorunda kalabilir. Bu, şirketin finansal yapısı ve İK politikaları üzerinde ciddi etkiler yaratabilir.
İnsan Kaynakları (İK) profesyonelleri bu davadan hangi dersleri çıkarmalıdır?
İK profesyonelleri, bir işin bir bölümünde uygulanan uyum kararlarının başka bir bölümde şirkete karşı kullanılabileceğini unutmamalıdır. Tek tip politikaların uygulanması, potansiyel olarak toplu davalara zemin hazırlayabilir. İşverenler, muafiyet taleplerini değerlendirirken yasal yükümlülüklerini yerine getirerek tüm alternatifleri ciddi şekilde gözden geçirmelidir.
Dava şimdi hangi aşamada?
Temyiz Mahkemesi kararıyla birlikte dava, esas mücadelenin başlayacağı Teksas'taki bölge mahkemesine geri dönecek. Burada, United Airlines'ın dini ayrımcılık iddialarına karşı savunma yapması ve çalışanların iddialarını kanıtlaması gerekecek.